On writing 1: dynamiek in dialoog

Zoals de meesten inmiddels wel weten, ik ben bezig met het schrijven van een fantasyroman voor uitgeverij Luitingh-Sijthoff. Ik loop nogal eens tegen zaken aan die wellicht interessant zijn voor andere schrijvers. Vandaar dat ik op deze plek regelmatig wat zal roepen over wat ik meemaak.

Verdorie, het lukt niet

Zelfs al ben je nog zo goed voorbereid, het komt voor dat het hoofdstuk waar je aan schrijft niet loopt. Je merkt het snel genoeg: het voelt aan alsof je letterlijk door stroop heen moet schrijven, de personages zijn weigerachtig, de dialoog wil maar niet vlotten en om de zoveel alinea’s weet je niet meer waar je naartoe moet.

Dit zijn momenten waarop je serieus ontmoedigd kunt raken. Het lijkt dan alsof het niet meer gaat. Het is juist in deze situaties belangrijk dat je tijdig de beslissing neemt om te stoppen met schrijven, het geschrevene op de afvalhoop gooit en het hoofdstuk opnieuw opzet.

Het probleem is waarschijnlijk (bij mij althans) dat de opbouw die je voor het hoofdstuk gekozen hebt niet de goede is.

Als het goed is heb je het verhaal opgedeeld en werk je toe naar een bepaald einde. Zelfs als je niet zo grondig bent in de voorbereiding als ik heb je als het goed is wel een ruw idee van wat je ongeveer op welke plaats wilt laten gebeuren en welke informatie je moet geven om het verhaal voort te stuwen.

Zelfs als je alles min of meer vooraf hebt uitgedacht is het altijd een verrassing wat er tijdens het daadwerkelijke schrijven precies gaat gebeuren. Het gaat altijd anders dan je bedacht hebt, omdat het creatieve proces zich voor een deel onbewust afspeelt. met andere woorden, je personages gaan aan de haal met het verhaal.

Dat wordt deels veroorzaakt omdat je de personages zo goed kent dat het bepalen hoe ze zich gedragen en wat ze zeggen op een gegeven moment vrijwel automatisch gaat, zodra de context helder genoeg omschreven is en je weet waar je naartoe moet schrijven.

Als dat schrijven dan niet automatisch gaat, ligt het probleem bij (a) dat de context niet helder is en/of niet klopt of (b) je hebt onvoldoende gekeken naar waar je naartoe moet, ofwel, wat er precies in het hoofdstuk moet gebeuren.

Wat er in een hoofdstuk kan gebeuren bestaat uit meerdere elementen:

  • actie
  • expositie
  • interior dialogue
  • dialoog

Daarvoor moet je weten:

  • locatie(s)
  • personage(s)

En natuurlijk:

  • het tijdsverloop
  • afwisseling tussen verdichting en real time (ofwel inzoomen en uitzoomen)

Verdichting is het samenvatten van gebeurtenissen om een bepaalde tijdspanne te overbruggen. In Echte Tijd zoom je in op een bepaalde gebeurtenis die je in zijn geheel beschrijft van begin tot einde in chronologische volgorde. Een hoofdstuk is meestal een mix van beide – hoe die mix eruit ziet hangt af van het soort verhaal en de stijl van de auteur.

Spelen met de verhouding tussen die twee stelt je in staat het tempo van het verhaal op te voeren of juist wat te drukken, al naar gelang je wensen op dat moment. Het is onmogelijk alles in Echte Tijd weer te geven (al komen sommige auteurs dichtbij), zeker in fantasy, dat een hoge informatiedichtheid kent.

De problemen met opbouw en tempo doen zich meestal voor in de stukken echte tijd, dat voor een groot deel uit dialogen bestaat. Het is lastig om een goede dialoog te schrijven, helemaal als je ook nog een hoeveelheid informatie in de dialoog moet verwerken omdat het plot daarom vraagt.

Dialoog is een van de beste manieren om plotinformatie en world building in te vervatten, omdat de personages het persoonlijk maken en dus relevant. Het grote probleem is: hoe creëer ik de juiste context waarin ik op een natuurlijke wijze bepaalde informatie in een dialoog kan verwerken?

Om weer terug te komen op mijn oorspronkelijke probleem, ik bleef hangen in een scene die zich in echte tijd afspeelde. Het gesprek tussen mijn personages liep keer op keer vast. Wat te doen?

Het probleem is op te lossen door naar twee aspecten van een hoofdstuk of een scene te kijken:

Je hebt je personages op de verkeerde plek geplaatst

Bedenk dat de locatie bepalend is voor de sfeer en het verloop van de scenes die je wilt schrijven, zeker bij het verlevendigen van dialoog. Nachtscenes zijn sfeervol, maar leveren weinig mogelijkheid tot het geven van visuele informatie. Personages zien elkaar gezichtsuitdrukking en lichaamstaal ook niet, waardoor dialogen minder emotionele lading kunnen meekrijgen.

In mijn geval was de locatie die ik aanvankelijk gekozen had de kamer waar de hoofdpersoon woont, samen met een ander personage waar ze veel mee samen werkt. Dat bleek een foute beslissing. Er was geen uitzicht naar buiten en de dialoog bleef daardoor steriel en ik vond geen goede aangrijpingspunten om de informatie die ik wilde delen naar voren te brengen.

Vaak is het namelijk het beste als je hooks uit de omgeving gebruikt om bepaalde zaken aan de orde te stellen, zodat je dialoog niet uit de lucht komt vallen. In dit geval vond ik geen natuurlijke manier waarop het onderwerp wat ik aan de orde wilde stellen in de dialoog te vlechten, behalve door gebruik te maken van de oplossing “trouwens, wist je dat…” en dat is vrijwel altijd een slecht idee.

De oplossing was in dit geval de scene te verplaatsen naar een café waar ik de hoofdpersoon aan het ontbijt zette, aan een tafel bij het raam zodat ze naar buiten kon kijken. Dat betekende dat er voldoende aanknopingspunten waren om in een dialoog te vlechten (wat er op straat gebeurt, de gasten in het café, de waard die eten en drinken komt brengen).

Je hebt het verkeerde personages gekozen

Soms kom je erachter dat de personages waar je een scene omheen hebt gebouwd onvoldoende gelegenheid bieden om te zeggen wat je wilt zeggen. Bedenk dat personages met hun achtergrond, motivatie en gedrag in hoge mate bepalend zijn voor hoe een scene zich ontwikkeld. Ze moeten voldoende kennis bezitten over het odnerwerp dat centraal staat in een scene.

In dit geval kwam ik een personage te kort. Nadat ik de locatie had gewijzigd in een café tijdens het ontbijt voegde ik een bepaald personage toe, zodat ik voldoende dynamiek in de scene had om deze te sturen in de richting die ik wilde.

Dynamiek is belangrijk, vooral in scenes met veel dialoog waarin veel informatie wordt gegeven. Je wil de lezer niet het gevoel geven dat je het hoofdstuk gebruikt om een lading info te dumpen. Je moet dus zorgvuldig nadenken over het onderwerp van gesprek en over een zo natuurlijk verloop van het gesprek, waarbij de elzer nooit het idee krijgt dat de schrijver door het personage spreekt. Wat ze zeggen moet passen bij hun persoonlijkheid, hun achtergrondkennis en de manier waarop ze zich normaal gesproken gedragen.

De oplossing was in dit geval een verandering van locatie en het toevoegen van een derde personage. Daarbij liet ik de scene beginnen met de hoofdpersoon die wat zag gebeuren op straat, zodat ze al wat had over na te denken. Dit gebruikte ik als inleiding op het onderwerp dat wat later aan de orde kwam toen de twee andere personages het café binnenkwamen.

Dynamiek creëren

Dit “binnenkomen” wat ik hierboven beschrijf zorgde voor de dynamiek die ik nodig had. De twee bijpersonages kwamen ergens vandaan en hadden wat meegemaakt waar ze over wilde praten. Om technisch te worden, door ze samen te plaatsen ontstonden er verschillende relaties waarmee je in het gesprek kunt werken:

  • De relatie van de hoofdpersoon tot de twee die binnenkomen
  • De relatie van elke van de twee binnenkomende personen met de hoofdpersoon
  • De relatie tussen de twee binnenkomende personen

Dit zorgt ervoor dat je personages op verschillende niveaus op elkaar kunnen reageren, zodat je de hele dialoog en alles wat eromheen gebeurt een zekere emotionele lading kunt geven:

  • de een is boos op de een en teleurgesteld in de ander
  • nummer twee is verlegen, is liever ergens anders en vertoont ontwijkend gedrag
  • nummer drie wil informatie en speelt de andere twee tegen elkaar uit

Als je dit vergelijkt met de situatie die ik aanvankelijk had gekozen (twee personages die stil zitten in een kamer zonder uitzicht) is het duidelijk dat ik in de nieuwe situatie mezelf voldoende aangrijpingspunten biedt om een levendig hoofdstuk neer te zetten, waarbij ik niet alleen veel informatie kwijt kan, maar ook nog eens aan de ontwikkeling en verdieping van de personages kan werken.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Advertenties
  1. Een reactie plaatsen

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: