On writing 2: magie en realisme

Het overkwam me gisteren toen ik diep, heel diep in een hoofdstuk zat. Het is een cruciaal hoofdstuk in het hele boek en het schrijven ervan ging als vanzelf – ik was aan het toewerken naar die scene die al vanaf het eerste begin in mijn hoofd zat. De scene die aanleiding is geweest voor de twee boeken die ik ga schrijven voor LS. De meeste schrijvers zullen dat wel herkennen.

Ik vloog dus over de toetsen tot ik ineens bleef haken na een bepaalde scene die me niet beviel. Als je aan het schrijven bent en zeker op de momenten dat het vanzelf lijkt te gaan loopt je bewustzijn een paar tellen achter op je vingers, dus het duurde even voor ik in de gaten had dat er iets niet klopte.

Het was eigenlijk de allereerste scene waarin een van mijn hoofdpersonen magie gebruikte en ik het hele proces dus van dichtbij beschreef. Ik stopte, las terug en zag onmiddellijk waarom mijn schrijfgeest aan de bel had getrokken. In mijn enthousiasme had ik me niet aan de beginselen van de magie gehouden die ik voor mijn wereld heb opgesteld en was vervallen in standaardeffecten die tot de special effects van de meeste fantasyseries behoren.

En dat was nu juist niet de bedoeling.

Het gebruik van magie is een van de belangrijkste aspecten bij het schrijven van een fantasyroman. De reden waarom ik fantasy schrijf – en waarom alle fantasyschrijvers fantasy schrijven – is het gebruik van magie. Een tweede reden is dat je een geheel eigen en alternatieve samenleving kunt opbouwen, natuurlijk, ook niet onbelangrijk. Maar dat dan liefst met magie.

Nu is magie de reden dat de meeste haters van het genre zo op ons neerkijken – dat en Orcs en trollen en elfen, natuurlijk – en als we het genre door de jaren heen bekijken is dat natuurlijk niet geheel en al onterecht. Magie is een beetje gebruikt als de onuitputtelijke special effects generator.  Als de plotmachine die schrijver en personage uit elke moeilijkheid redt. Je kent het wel – vuurballen, stralen energie, aardbevingen op commando, en dat alles afkomstig van die man in die jurk met de lange baard die wat met zijn handen staat te wapperen.

Maar het leuke van magie is juist om het naadloos te integreren in je wereld, zodat het vanzelfsprekend is voor lezer en schrijver.  Zodat het ook je verhaal niet overneemt – een goed verhaal gaat tenslotte over personages niet over magie. Hoe beter je magie aard in wereld en verhaal, hoe geloofwaardig en realistischer het wordt. Er zijn een aantal dingen die je kunt doen waardoor magie je verhaal diepte geeft en tegelijkertijd zorgt voor spanning.

De gevolgen van magie

Wat meestal gebeurt is dat je als schrijver de gevolgen van magie onvoldoende hebt doorgedacht op grotere schaal. Dat gaat als volgt: als een enkele magiër dit al kan, wat dan als er honderd magiërs op de wereld zijn? Of duizend?

Het gebruik van magie onttrekt energie uit de aarde. Wat dan als tien magiërs het tegelijkertijd doen? Of honderd? Of vijf maar dan gedurende jaren? Of eeuwen?

Als magie niet ongewoon is, dan heeft een maatschappij zich daar op ingesteld. Zoals Terry Pratchett een alchemist eens liet zeggen in een van zijn romans: energie opwekken? Waarom zouden we in godesnaam? Voor dat soort dingen hebben we toch gewoon ordentelijke magie?

Er zijn regels en die regels worden consequent doorgevoerd.

Dat betekent dat de regels die voor andere magiegebruikers gelden dus ook voor je personages gelden en dat die dus niet ineens iets heel ongebruikelijks uit de hoge Deus Ex Machina Hoed kunnen trekken om de wereld te redden. Moderne lezers haken dan af – ik tenminste wel. Lezers en personages kunnen samen ontdekken wat wel en wat niet werkt, waarbij duidelijk is dat het personage bepaald niet over goddelijke krachten beschikt, terwijl ze wel net dat extra beetje meer hebben dan de andere inwoner van je wereld. Mistborn van Brandon Sanderson is hier een goed voorbeeld van. Tolkien is een ander voorbeeld. Bij hem is alle magie op de achtergrond, is het duidelijk dat er regels zijn al wordt het nooit helemaal duidelijk wat die regels dan zijn, al weet de lezer al snel dat magie een goddelijke bron heeft.

Er zitten kosten aan het gebruik van magie.

Magiegebruik is dus gelimiteerd en de gebruiker moet dus kiezen: moet ik nu al los of toch nog maar even wachten? Dit wekt spanning op, zeker als de lezer zich van deze beperking bewust is. Er zijn verschillende voorbeelden van welke kosten dat dan kunnen zijn. Magiegebruik kan ingrediënten nodig hebben waardoor niet elke spreuk zomaar op elk moment gebruikt kan worden. In de boeken van Robin Hobb kan de gebruiker zichzelf verliezen bij het gebruik van magie en zichzelf daarmee opbranden. Het meest extreme voorbeeld is Merlijn, die ouder wordt bij het gebruik van elke spreuk.

Als magie geen limiet heeft neemt het vrijwel altijd het verhaal over ten koste van de spanning en de geloofwaardigheid. Voor elke machtige magiër is er een die nog machtiger is of op het punt staat te worden. Als er niets is dat een magiër in theorie niet kan doen, is het dus op enig moment al gedaan. En logischerwijs is dan of de wereld allang vernietigd door een uit de hand gelopen oorlog of de machtigste der magiërs is de baas over de wereld – tot er een komt die ook hem (of haar) van de troon stoot.

De bron van magie.

Magie kan overal vandaan komen:

  • Van de goden, als kracht die aan de gebruiker wordt geschonken.
  • Uit de aarde, als kracht waar vrijelijk over beschikt kan worden.
  • Uit de magiegebruiker zelf.
  • Uit voorwerpen en/of ingrediënten die bereid kunnen worden.
  • Uit bepaald voedsel (waarom niet?)
  • Etc.

De magiër

Wie er toegang heeft tot magie kan per wereld verschillen. Zijn het alleen de nobelgeborenen, die het als een talent erven (Robin Hobb)? Is het een talent dat per toeval aan iedereen kan toevallen? Kan het aangeleerd worden? Kan het door iets of iemand toegekend worden? Hoeveel magiërs zijn er dan per 1000 inwoners – met andere woorden, hoe geloofwaardig is het dat je hoofdpersoon er net op dat moment van het verhaal een tegenkomt?

Magie en maatschappij.

De relatie tussen magie en de wereld is ook iets dat je onder de loep moet nemen voor je gaat schrijven, omdat het de reactie van je personages ten opzichte van magie (of over het beschikken ervan) bepaald. Denk daarbij wel aan het feit dat een maatschappij zelden zo homogeen is als in de meeste slechte fantasy wordt voorgedaan. Binnen een enkel land of regio kunnen er talloze houdingen zijn ten opzichte van magie en magiërs die bepaald wordt door allerhande sociaal-politieke factoren, zoals religie, taboes of decreten van de machthebbers.

Magie gebruiken als schrijver

Een schrijver moet nagedacht hebben over alle elementen die ik hierboven noem. En het vervelende is, je komt er pas achter dat je iets niet voldoende hebt doordacht op het moment dat je die ene spannende scene aan het schrijven bent. Of er halverwege je boek – zoals ik bij de vorige draft van dit boek – iets gebeurt waaruit blijkt dat je het hele plot opnieuw moet doen omdat er onoplosbare plotproblemen zijn ontstaan doordat je dat ene effect over het hoofd hebt gezien.

In mijn geval kwam dat naar voren toen ik las dat ik was teruggevallen op standaardeffecten die niet pasten bij mijn zorgvuldig vormgegeven. Laat ik een analogie gebruiken (om niet teveel te verraden). Stel je hebt een gevaarlijke situatie diep onder de grond, maar gelukkig is een van de personages van dienst een magiër. Maar helaas – het is een watermagiër, die water nodig heeft om mee te kunnen werken (of aarde. Of zonnebloemen. Jullie snappen het wel…). Oeps…

Ik vind het persoonlijk ook interessant – als schrijver en als lezer – om te zien hoe een personage omgaat met het feit dat hij of zij magie kan gebruiken. Wat voor effect heeft dat op hem of haar?

En het is heel makkelijk om de kosten van magie over het hoofd te zien als je het personage in een spannende situatie hebt gebracht, die het nodige vuurwerk nodig heeft – waarna blijkt dat het personage volgens je eigen regels opgebrand is na dit vuurwerk, maar nog lang niet uit de gevaarlijke situatie is ontsnapt. Dat betekent dan: het hoofdstuk opnieuw plotten. En tegelijkertijd eens kritisch kijken naar het systeem dat je bedacht hebt…

 

Advertenties
  1. Een reactie plaatsen

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: